MỘT VỊ GIÁO HOÀNG BẢO THỦ?

Lm Nguyễn Hồng Giáo, dòng Phanxicô

ấy ngày qua, trên một vài phương tiện truyền thông quốc tế và ngay cả trong nước mà tôi theo dõi, tôi thường nghe người ta gọi Đức Giáo Hoàng Bênêđictô XVI là người "bảo thủ". Thú thực, tôi cũng đã từng nghĩ như vậy trong nhiều năm qua khi ngài còn đứng đầu Bộ Giáo lý Đức tin. Thú thực, giống như không ít người trong giới trí thức, tôi đã từng hình dung ngài như một người khép kín, cứng cỏi, quan tâm tới tính chính thống của giáo lý và sự tinh tuyền của các nguyên tắc hơn là tới cuộc sống và con người cụ thể... Báo chí đã có lúc gán cho ngài cái nhãn hiệu không mấy đẹp đẽ là "chiếc xe tăng", mặc dù vẫn rất thán phục sự thông minh lỗi lạc của ngài. Người ta nghĩ tới những biện pháp "lập lại trật tự" hoặc "răn đe" cứng rắn của Bộ Giáo lý Đức tin trước đây đối với một số nhà thần học hay luồng tư tưởng thần học.

Nhưng kể từ khi ngài được bầu làm người lãnh đạo tối cao của Hội Thánh, tôi bắt đầu cảnh giác với chính mình. Vâng, "cảnh giác" chính là tiếng mà tôi đã bộc phát nói ra hôm 21/4, cách nay ba ngày thôi, khi trả lời cho một lớp học đại chủng viện thánh Giu-se Sài Gòn yêu cầu tôi cho vài cảm nghĩ về Đức Giáo Hoàng Bê-nê-đic-tô XVI. Tôi nghĩ, như một người "khôn ngoan" bình thường, rằng nếu ngài quả đúng như thiên hạ đã từng "gắn nhãn" cho và như tôi đôi lúc tưởng tượng, thì làm sao 115 vị hồng y đến từ khắp nơi lại có thể bàu ngài lên kế vị Đức Giáo Hoàng Gio-an Phao-lô II vĩ đại trong vòng chỉ hai ngày?

Một lý do thứ hai khiến tôi phải cẩn trọng là: xét về mặt lý thuyết, nghĩa là thần học, Đức Gio-an Phao-lô II đâu có "cởi mở hơn Đức Hồng Y Joseph Ratzinger? Còn những biện pháp cứng rắn kia, nhất định đã được chính Đức cố Giáo Hoàng đồng ý. Người ta cũng đã gọi Đức Gio-an Phao-lô II là bảo thủ. Thế mà, khi ngài qua đời, khía cạnh này hầu như bị quên hoàn toàn. Vì sao? Vì người ta biết ngài, quần chúng biết ngài trước tiên và chủ yếu như một con người, rồi một mục tử và một nhà hoạt động cho hoà bình, công lý, hiệp nhất và phẩm giá con người. Về mặt này, ta phải công bằng với Đức Tân Giáo Hoàng: kể từ 1981 đến nay, nhiệm vụ chính của ngài không phải là chăn dắt đoàn chiên Chúa, nhưng là cổ vũ và bảo vệ đức tin chính thống của Hội Thánh. Dĩ nhiên mỗi người có cá tính và đoàn sủng riêng của mình, nhưng nếu Hồng Y Joseph Ratzinger đã xuất hiện trước quần chúng và dư luận trong nhiệm vụ mục tử trong 14 năm qua, thì "hình ảnh" của ngài chắc chắn phải khác lắm…

Lý do thứ ba khiến tôi phải cảnh giác với chính mình là: những gì tôi đang từng ngày biết được về Đức Bê-nê-đic-tô XVI qua truyền hình và báo chí không hoàn toàn ăn khớp với hình ảnh "tiên thiên" tôi có tôi về ngài. Khi ngài xuất hiện công khai lần đầu tiên để chúc lành cho khách hành hương tại quảng trường Thánh Phê-rô, ngài tỏ ra tươi cười, vui vẻ và giản dị. Câu nói đầu tiên của ngài với quần chúng cũng được dư luận chú ý: "Tôi chỉ là một người thợ đơn sơ, khiêm tốn làm việc trong vườn nho của Chúa". Những ngày qua, tin tức từ Rô-ma về thường đề cao sự cởi mở, tính hiền từ, dễ mến, giản dị, dễ gần gủi của Đức Tân Giáo Hoàng. Chúng đang giúp tôi điều chỉnh hoặc bổ túc những gì tôi đã nghĩ, đã "tưởng tượng" hoặc đã biết về ngài, để tăng thêm lòng tin tưởng và yêu mến đối với vị Cha Chung mới của chúng ta.

Sau hết, tôi đang trở nên "phê phán" hơn khi thấy giới truyền thông, ngay ở nước ta, có một cách đặt vấn đề mà tôi cho là hời hợt và không đúng. Họ bảo Giáo Hoàng Ratzinger là người bảo thủ, làm sao đáp ứng được những chờ đợi của con người và thế giới hiện đại? Nhưng thế nào là bảo thủ? Thế nào là hiện đại? Bảo thủ có nhất thiết là "xấu" không? Phải bảo thủ trong nhiều chuyện và tiến bộ trong nhiều chuyện khác. Bảo thủ truyền thống có thể là sai mà cũng rất có thể là tốt và cần thiết. "Chỉ những ai biết truyền thống mới có khả năng nhào nặn nên tương lai", tôi vừa đọc ý kiến rất hay này trên một bản tin. Hình như nhiều người đang nghĩ rằng dành cho con người toàn quyền hành động, không bị ràng buộc bởi bất cứ luật lệ đạo đức nào không do con người tự thảo thuận với nhau, đó là hiện đại! Có những chờ đợi của con người hiện đại (?) sẽ không bao giờ được bất cứ giáo hoàng nào chấp nhận, ví dụ cư xử với con người như chỉ là một phương tiện (trong thực tế) hay giết chết sự sống con người dù còn trong bào thai. Không chấp nhận những đòi hỏi như thế nếu người ta còn muốn là môn đệ của Chúa Kitô.

Trong đức tin, tôi chắc chắn rằng, dù Đức Giáo Hoàng Bê-nê-đic-tô XVI sẽ đáp ứng những vấn đề và thách thức hiện nay theo cách thức nào đi nữa, ngài vẫn là vị lãnh đạo mà Chúa muốn và thích hợp cho Hội Thánh của Người lúc này.

24/4/2005.