SỐNG ĐỂ LẦM GÌ?

Lm Nguyễn Hồng Giáo, dòng Phanxicô

Một câu hỏi hệ trọng

Sống để làm gì? là một câu hỏi căn bản hệ trọng, không ai có thể tránh khỏi. Đó là câu hỏi về ý nghĩa cuộc đời. Có những hoàn cảnh buộc người ta phải nêu lên một cách rõ ràng, minh nhiên, chẳng hạn khi bị rơi vào một hoàn cảnh bế tắc, cùng cực, còn thông thuờng thì nó đã được bao hàm ngay trong cách sống và những lựa chọn quan trọng của người ta. Không phải chỉ có những ai theo đuổi những lý tưởng lớn lao mà ngay những nguời sống cuộc đời bình thường của một người cha, người mẹ, người con, người công nhân, người sinh viên hay người nông dân cày sâu cuốc bẫm ..., thậm chí cả những kẻ chơi bời đàng điếm, chuyên nghề trộm cắp, lừa đảo, dối trá hay luồn cúi đê tiện cũng đều có một quan niệm sống ngấm ngầm. Con người không thể sống mà không thấy được một ý nghĩa gì cho cuộc sống của mình.

Một câu hỏi, trăm ngàn câu trả lời

Sống để làm gì? Câu hỏi là một và chung cho mọi người nhưng câu trả lời thì có vô vàn. Tuy vậy, không phải chọn lựa ý nghĩa nào cũng đều có giá trị như nhau cả. Tự nhiên ai cũng kính trọng một người sống vị tha hơn một người ích kỷ, người tự trọng hơn người luồn cúi, người thanh cao hơn kẻ làm nô lệ cho dục vọng, người theo đuổi những giá trị tinh thần hơn người chỉ biết có vật chất... Có một lý tưởng nào đó mà con người vươn tới để xứng đáng là người, có những giá trị mà mọi người nhìn nhận minh nhiên hay mặc nhiên, và ra sức thực hiện.

Đối với phần đông nhân loại, việc tìm ra ý nghĩa cho cuộc đời thường không khó lắm; ý nghĩa đó được đề nghị hoặc gợi ý bởi nền văn hoá và tôn giáo thông qua giáo dục gia đình và xã hội. Nhưng cũng có những trường hợp không đơn giản. Chẳng hạn: Hoàn cảnh của những đứa bé hoàn toàn thiếu tình thương, chỉ gặp toàn là nhẫn tâm, dối trá và bất hạnh do người lớn gây ra, có khi ngay trong gia đình. Những đứa trẻ bị vất vào đời sớm, không có tuổi thơ, không được giáo dục, sớm đụng với mặt trái của cuộc đời. Đối với những kẻ thiếu may mắn đó, thật không dễ gì mà yêu đời, mà tin tưởng vào kẻ khác và tìm cho ra một ý nghĩa tích cực cho cuộc sống. Cũng có những người không phải vì số phận hẩm hiu nhưng vì suy nghĩ sự đời quá nhiều nên đi tới kết luận rằng con người sinh ra chẳng qua chỉ là chuyện tình cờ và cuộc sống chẳng có "nghĩa lý" gì cả.

Câu trả lời Kitô giáo

Đối với người Kitô hữu, lời giải đáp cho câu hỏi Sống để làm gì? được tìm thấy trong Lời Chúa. Giáo lý công giáo tóm tắt như sau: "Thiên Chúa đã sáng tạo mọi sự cho con người; còn con người được sáng tạo để phụng sự, yêu mến Thiên Chúa và dâng lên Người tất cả thụ tạo." Đoạn văn trích dẫn tiếp theo câu giáo lý này đáng được nhắc lại đây: "Hữu thể nào trong cõi dương gian được quan tâm dường ấy? Đó là con người, một khuôn mặt sống động lớn lao, kỳ diệu mà dưới con mắt của Thiên Chúa còn quí giá hơn cả toàn thể vạn vật. Đó là con người, vì con người mà trời đất, biển rộng và toàn thể vạn vật được hiện hữu, và vì tha thiết muốn cứu độ con người, nên Thiên Chúa đã không tiếc ban cả người Con Duy Nhất của Người cho họ. Thiên Chúa không ngừng điều động mọi sự để nâng con người lên tới Thiên Chúa và đặt con người ngồi bên hữu Thiên Chúa" (Thánh Gioan Kim Khẩu, x. Giáo lý Hội thánh công giáo, số 358).

Ngày nay, trong "nền văn hóa của sự chết", không ít những cha mẹ không "ưng thuận" đứa con họ cưu mang hoặc đã sinh ra, họ không "muốn" nó, nên dĩ nhiên không yêu thương nó, trái lại họ coi đứa bé ngoài ý muốn đó như một gánh nặng, một kẻ cạnh tranh, một tên phá rối hoặc đe doạ hạnh phúc của mình (!). Họ không thể nào mơ ước cho nó một tương lai tốt đẹp, lo lắng cho nó một cuộc sống hạnh phúc. Trong thực tế, họ thường hủy diệt nó ngay từ trong trứng nước rồi.

Thiên Chúa không hành động như thế đối với thụ tạo và cách riêng đối với con người. Chúng ta sinh ra ở đời, dĩ nhiên là do cha mẹ chúng ta nhưng đồng thời cũng là do chính Thiên Chúa muốn chúng ta có, chính Người gọi chúng ta vào đời vì yêu mến chúng ta. Khác hẳn với những người cha người mẹ nói trên, Thiên Chúa dành cho tạo thành và cách riêng cho con người là "hình ảnh" của Người (sách Sáng Thế 1,27) một tương lai, một vận mệnh tốt nhất có thể, đó là cho họ được tham dự vào chính sự sống, vinh quang và hạnh phúc của Người. Và ngay trên cõi đời này, con người chúng ta đã được vinh dự thay mặt Chúa cai quản vũ trụ, tiếp nối công trình sáng tạo của Người nhờ lý trí, tự do, ý chí và tình yêu Chúa ban cho ta, để rồi ta hoàn lại cho Người một Tạo Thành đã được hoàn thiện đúng với ý muốn của Người.

Ý muốn Thiên Chúa và Tự do con người

Xin đừng nói: Nếu con đường phải đi đã được Thiên Chúa vạch ra trước rồi thì con người không còn tự do và phẩm giá nữa. Quả thực ngày nay hơn bao giờ hết, nhiều người muốn loại trừ Thiên Chúa nhân danh sự cao cả của con người. Họ tuyên bố:"Thiên Chúa phải chết để cho con người được sinh ra". Những kẻ nghĩ như thế đều coi Thiên Chúa là đối thủ của mình vì xét cho cùng, họ không nhìn nhận con người là thụ tạo, là lệ thuộc và tương đối, tóm lại họ coi con người như Thiên Chúa. Nhưng làm sao con người không lệ thuộc, không tương đối được? Lệ thuộc chưa chắc đã là mất tự do. Trái lại có những sự lệ thuộc cần thiết để cho con người được tự do.Thực tế, người ta không muốn lệ thuộc Thiên Chúa nhưng sẵn sàng lệ thuộc, thậm chí tôn thờ đủ mọi thứ vốn cũng chỉ là hữu hạn và thậm chí còn xấu xa nữa. Đàng khác những người ấy mặc nhiên coi Thiên Chúa như một đấng cạnh tranh với con người, ghen ghét con nguời, tìm mọi cách chèn ép con người, sợ nó dành mất phần cao cả của chính mình. Đó không phải là Thiên Chúa của Kitô giáo. Người không phải chỉ là Tạo Hoá mà còn là Hiền Phụ của chúng ta.

Bởi thế tuy nói lộ trình chung phải đi là: phát xuất từ Thiên Chúa, con người được gọi trở về với Thiên Chúa, nhưng con đường cụ thể mỗi người sẽ đi trên cõi đời này vẫn riêng tư, khác biệt, không kém phần mạo hiểm, bấp bênh, hào hứng và sáng tạo vì Thiên Chúa để chúng ta được tự do và vì trước mặt Thiên Chúa, mỗi con người là "độc nhất vô nhị". Người muốn chúng ta sống như những người con trưởng thành.

Một đứa con khoẻ mạnh, thông minh, khôn ngoan, đạo đức, tài năng ... thì làm vẻ vang cha mẹ ("Con nhà ai mà hay quá"! "Gia đình nào mà có phúc quá"!) Đứa con đó chính là vinh quang của cha mẹ nó. Cũng vậy, nếu ta biết sống tốt lành, thánh thiện, tự do ... đúng với ơn gọi làm người và làm con cái Thiên Chúa, thì ta cũng tỏ ra yêu mến, phụng sự và tôn vinh Thiên Chúa. Nếu ta trở nên giống Đức Giêsu Kitô là Con Một của Chúa Cha và là Anh Cả của chúng ta, thì tức khắc chúng ta đã làm cho danh Chúa được rạng rỡ rồi. Người là mẫu mực cho một cuộc đời thành tựu nhất.

Điều nói trên không phải chỉ có giá trị cho các tín hữu Kitô nhưng cho tất cả những ai có thiện chí, ăn ở ngay lành vì "ơn thánh [vẫn] hoạt động một cách vô hình trong tâm hồn họ" và "vì Chúa Kitô đã chết cho mọi người và vì ơn gọi cuối cùng của con người thực ra là duy nhất" (Hiến chế Vui Mừng và Hy Vọng, số 22).

10.1.04