Linh Mục TRẦN QUÝ THIỆN

Thân phận con người luôn gắn liền với khổ đau. Giây phút đầu tiên góp mặt với đời, con người đã cất tiếng khóc thay vì tiếng cười. Do đó, phải chăng tiếng khóc chào đời đã trở thành biểu tượng ý nghiã nhất cho thân phận khổ đau của con người.

Cuộc sống con người hình như luôn luôn bị vây hãm bởi muôn vàn khổ đau dưới nhiều hình thức khác nhau, để rồi cuối cùng kết thúc bằng cái chết. Đúng như nhận định xác đáng của thi hào nổi tiếng người Pháp, ông Lamartine (1790 - 1869) đã từng viết: "Trong cuộc sống con người, đau khổ nối liền khổ đau. Ngày tiếp ngày và thống khổ đuổi theo thống khổ".

Trong khi biến cố kinh hoàng ngày 9 tháng 11, 2001 vẫn còn hằn sâu trong tâm tư người Mỹ với gần 3, 000 nhân mạng vô tội bị chết oan uổng, do bọn khủng bố quốc tế gây nên thì nuớc Mỹ lại vừa bị hai trận bão dữ dội hoành hành: Katrina thổi qua các tiểu bang vùng vịnh Mễ Tây Cơ, san bình địa nhiều thành phố và gây thiệt mạng trên một ngàn người. Còn Rita bớt cuồng nộ hơn so với Katrina, nhưng cũng để lại nhiều hậu quả nặng nề nơi những vùng bão quét qua.

Là những con người sống bằng niềm tin tôn giáo, chúng ta có suy nghĩ gì trước hai biến cố đau thương kinh hoàng nhất lịch sử Katrina - Rita đối với thân phận con người. Đó là những vấn nạn thiết thực chúng ta cần suy nghĩ và giải đáp.

* TỪ KATRINA ĐẾN RITA.

Qua các cơ quan truyền thông, đặc biệt các hình ảnh phóng sự qua các hệ thống truyền hình, chúng ta được biết ngày 25 tháng 8, 2005, sau khi tràn qua tiểu bang Florida, miền Đông Nam nước Mỹ với sức gió thấp 150km/giờ, bão Katrina đã gia tăng cường độ một cách nhanh chóng rồi ào ạt đổ bộ vào bờ biển Louisiana gần thành phố New Orleans, với vận tốc gió lên đến 250km/giờ vào rạng sáng ngày 29 tháng 8, 2005.

Ngoài sự lượng đoán của mọi người, kể cả các cơ quan chính quyền từ trung ương đến địa phương, bão Katrina đã gây ảnh hưởng trực tiếp trên một vùng khá rọâng lớn với diện tích 230. 000 km2, ngang với diện tích Anh Quốc, trong vùng Vịnh Mễ Tây Cơ thuộc các tiểu bang Louisiana, Alabama và Mississippi, gây thiệt hại nặng nề cho những vùng đông dân cư như New Orleans tại Louisiana, Biloxi của Mississippi và Mobile tại Alabama. Hậu quả nặng nề nhất: Katrina là thủ phạm đã làm cho thành phố đầy huyền thoại New Orleans bị ngậâp lụt trong thời gian dài hơn ba tuần lễ, có nơi sâu trên 6 mét.

Tâm điểm của cơn bão Katrina quét qua Louisiana ngày Chúa Nhật 28 tháng 8, 2005 đã phá vỡ 5 đoạn đê trong vòng đai an toàn, nước từ hồ Pontchartrain ồ ạt tràn vào, nhận chìm nhà cửa, cuốn trôi xe cộ, tàu thuyền của cư dân, trong đó có làng Versailles của người Việt khu bờ Đông New Orleans!! - Thành phố Biloxi thuộc tiểu bang Mississippi, nơi có nhiều người Việt cư ngụ, cũng bị bão tàn phá với mức độ thiệt hại ngang bằng với New Orleans, vì có hơn 80% nhà cửa bị bão đánh sập!!. Nhìn trên truyền hình, chúng ta thấy nạn nhân gần như toàn người Mỹ da đen, nên có người lầm tưởng như thiên tai giáng xuống nơi nào đó bên Phi Châu, chứ không phải trên đất nước Hoa Kỳ!!

Nét đặc thù của Cộng Đồng Người Việt tại tiểu bang Louisiana là những cộng đoàn, những giáo xứ công giáo. Đa số họ là những giáo dân Bắc Kỳ Di Cư. Cứ như huyền thoại thời xa xưa tái diễn. Năm 1954, các con theo cha xuống biển. Các họ đạo Kim Sơn, Tiền Hải, Bùi Chu, Phát Diệm di cư theo cha vào Nam, định cư từ Phan Thiết đến Long Hải, Vũng Tàu. Cứ ven biển mà sống. - Sau năm 1975, họ lại theo cha về miền duyên hải của New Orleans, Biloxi và Mobile. Cho đến nay những người dân Việt tại tiểu bang này vẫn nhớ ơn một vị đại ân nhân năm 1976 đã chính thức can thiệp bảo lãnh với Chính Phủ Hoa Kỳ để họ được đến lập nghiệp tại đây: Đó là Đức Tổng Giám Mục Philip Hannan, Tổng Giáo Phận New Orleans.
Năm nay Ngài đã thọ 95 tuổi, nhưng vẫn sáng suốt vẫn quan tâm đến Cọâng Đồng Người Việt tại Mỹ cũng như tình hình đất nước Việt Nam, bằng chứng là năm 2001 Ngài là vị giáo sĩ cao cấp trong hàng Giáo Phẩm Hoa Kỳ đã ký tên vào Bản Lên Tiếng của các Linh Mục Việt Nam Hải Ngoại, tranh đấu cho quyền Tự Do Tôn Giáo và Nhân Quyền tại Việt Nam.

Từ những đầm lầy quanh năm sũng nước, với những bàn tay cần cù kiên nhẫn đầy sáng tạo, họ đã biến thành những ngôi làng Việt Nam mái ngói, cây mít, với những cây cọ như hàng cau chạy trước hè. Có những bà cụ già tóc bạc răng đen bõm bẽm nhai trầu. Có những nơi phơi cá trên đường nhựa. Và sản phẩm độc đáo nhất của Cộng Đồng Việt Nam tại đây là họp chợ chồm hổm, phiên chợ từ 5 đến 8 giờ sáng mỗi ngày. Cả chợ không một cái bàn, không một cái ghế. Người bán ngồi xệp dưới đất hay ngồi xổm. Người mua cũng ngồi xổm hay khom lưng chọn mớ rau, xách cổ con vịt sống, lật mình con cá bông lau.

Từ 30 năm qua, miền ven biển ngó xuống vịnh Mễ Tây Cơ có ba thị trấn nay đã trở thành ba Cọâng Đồng Người Việt sầm uất phát đạt với gần 60, 000 cư dân: New Orleans, Biloxi và Mobile. - Một trường hợp hãn hữu gần hết làng chài Phước Tỉnh, Vũng Tàu đã tìm đến định cư tại bờ Đông New Orleans lập thành Giáo Xứ Maria Nữ Vương Việt Nam, còn gọi là làng Versailles, do Đức Cha Mai Thanh Lương sáng lập và hiện nay do linh mục Nguyễn Thế Viễn coi sóc. Trực thuộc Giáo Xứ Maria Nữ Vương Việt Nam còn có Đền Thánh Đức Mẹ La Vang do linh mục Nguyễn Đức Huyên làm Giám đốc, hàng năm tổ chức Đại Hội Hành Hương La Vang rất linh thiêng sầm uất với hàng ngàn giáo dân khắp nơi về tham dự. - Bên bờ Tây của New Orleans còn có Giáo Xứ Agnès Lê Thị Thành do linh mục Vũ Hân trách nhiệm, Họ Đạo Thánh Giuse do linh mục Phạm Văn Tuệ coi sóc và Họ Đạo Đức Mẹ Lên Trời do linh mục Trần Cao Tường quản nhiệm. Tổng số giáo dân vùng này khá cao gần 30, 000 người.

Cơn bão Rita "giơ cao đánh nhẹ" ngày 24 tháng 9, 2005 đã đổ bộ vào những thành phố đã được di tản, nhưng cũng đã gây thiệt hại nặng nề các khu vực lọc dầu tại vùng biên giới Texas - Louisiana. Trái với những lo lắng và căng thẳng lúc đầu, cơn bão Rita đã chỉ gây thiệt hại nặng cho các thành phố vùng biên giới hai tiểu bang như Port Arthur, Lake Charles, Baytown và Beaumont. Thành phố Beaumont, nơi sản sinh kỹ nghệ khoan dầu ở Mỹ với việc khám phá mỏ dầu Spindletop năm 1901 là một trong nhưng nơi bị bão nặng nhất. - Rita cũng đã làm nhiều người Việt chúng ta trắng tay, nhà cửa đổ nát, tàu thuyền bị chìm! Nhiều đồng hương đã chạy đi trước qua các tiểu bang lân cận để tạm trú, lại một lần nữa hoang mang tất tưởi gom đồ đạc chạy trốn bão Rita!

Chính phủ Hoa Kỳ đã gọi thiên tai Katrina - Rita là một thảm họa lịch sử với nước Mỹ, và ước lượng để xây dựng lại từ những đổ vỡ khủng khiếp này phải mất ít nhất ba bốn năm với hàng trăm tỷ mỹ kim!! Tái thiết cũng có nghĩa là phải hoạch định vẽ lại bản đồ của những vùng bị Katrina và Rita xóa sổ, trong đó có khu bờ Đông và bờ Tây New Orleans, nơi mà nhiều nguời Việt chúng ta sống bằng nghề đi biển. Có người làm chủ hai ba chiếc tàu câu cá câu tôm!!

Bây giờ tất cả không còn nữa!? Khu dân nghèo da đen ở Downtown. Khu Mỹ trắng nhà giàu tại Uptown. Khu lịch sử French Quarter. Khu Versailles Việt Nam với chợ chồm hổm. Tất cả đều chìm sâu mênh mông dưới ba hoặc sáu thước nước!! New Orleans huyền thoại với Café du Monde, với bánh bao tây nhân đường, với những em bé Việt Nam chạy bàn xuất thân từ quê nghèo miền Trung. New Orleans còn là thị xã lịch sử cái nôi của nhạc Jazz với lễ hội tưng bừng náo nhiệt Mardi Gras đầy màu sắc mỗi năm. Nhưng bây giờ tất cả không còn nữa! Tất cả như đã đi vào huyền thoại của thời xa xưa!!

NHỮNG VẤN NẠN CẦN GIẢI ĐÁP.

Trên đây chúng tôi ghi lại vài nét về thiên tai Katrina - Rita đã để lại những hậu quả điêu tàn và tàn phá khủng khiếp, không khác gì những bãi chiến trường tại những nơi bão thổi qua, do đó ông A. J. Holloway, thị trưởng thành phố Biloxi, đã than thở: " Đây là sóng thần của chúng ta. "
Thiệt hại nặng nề nhất về nhân mạng và tài sản cũng như di sản lịch sử có lẽ tập trung vào thành phố New Orleans bị chôn vùi 80% dưới làn nước dâng cao, khi hai con đê trong hệ thống vòng đai an toàn bảo vệ thành phố bị đổ xụp, kể cả con đê quan trọng ngăn nước hồ Ponchartrain. New Orleans được coi như Venice của nuớc Mỹ, vì thành phố này thấp hơn mặt nước biển. - Vượt trên những tàn phá thiệt hại về nhân mạng và tài sản, chúng ta cũng đừng quên rằng Katrina và Rita cũng đã để lại trong lòng mỗi người chúng ta những vấn nạn tinh thần cần giải đáp.

a. Cộng Đồng Người Mỹ Da Đen.

Có người nhận định rằng Cọâng Đồng Người Mỹ Da Đen là thành phần sắc tộc bị thiệt hại nặng nề nhất về nhân mạng cũng như tài sản trong thiên tai Katrina - Rita. Được biết trước khi cơn bão hoành hành, thành phố New Orleans có 64 % dân số là người da đen và 84 % tổng số dân nghèo trong thành phố cũng là người da đen. Người Da Trắng giàu có lậâp cư tại những vùng cao nhất, còn người Da Đen nghèo khổ chen chúc trong những khu lao độâng đất thấp.

Nhật báo New York Times còn cho biết 35 % người da đen trong thành phố không có xe hơi riêng. Đa số có xe nhưng lại không có bảo hiểm. Nhà cũng không có bảo hiểm. Thống kê năm rồi ghi 25 % người da đen sống dưới mức nghèo khổ! Cũng như New Orleans, các tiểu bang miền Nam nói chung là nơi người da đen tập trung đông nhất và cũng là những tiểu bang nghèo nhất nước Mỹ!! Có người cho rằng họ là một cộng đồng bị bỏ quên từ lâu khi hồng thủy đến lại bị bỏ rơi lần nữa!! Đó cũng là nguyên nhân giải thích tại sao chúng ta thấy trên truyền hình toàn người xấu số da đen trong các khu lánh nạn Superdome giữa thành phố New Orleans!!

Đọc lịch sử nước Mỹ, người ta thấy Cộng Đồng Mỹ Da Đen là con cháu của những người nô lệ đã được đưa từ Phi Châu đến miền đất hứa này từ năm 1727, trước khi Mỹ Quốc tuyên bố độc lập. Thời đó nơi đây chỉ mới có 9, 000 cư dân, gồm 6, 000 da trắng mang theo 3, 000 nô lệ da đen. - Từ miền Đông Nam nước Mỹ họ đã Tây tiến đến thành phố St. Louis, rồi dọc theo dòng sông Mississippi đi xuống miền Nam. Dừng chân tại thành phố thuộc Pháp Quartier Francais và dựng lên thành phố mang tên Pháp La Nouvelle Orleans. Sau này có tên Mỹ là New Orleans. - Từ 3, 000 dân nô lệ cách đây 278 năm (2005-1727), họ đã trở thành công dân Mỹ trải qua hơn 20 thế hệ, nhưng cuộc sống vẫn tăm tối như thuở nào!!. Tỷ lệ sinh sản gia tăng mau lẹ, dân da đen New Orleans trở thành đa số nên họ đã có thị trưởng cũng người da đen. Tuy nhiên, đây vẫn còn là một cộng đồng chậm tiến với nhiều tệ nạn xã hội như ma túy, băng đảng, gái điếm, nhất là thời gian gần đây rất nhiều sòng bạc mọc lên ven biển, đã tạo thành cả một hệ thống tứ đổ tường: cờ bạc, rượu chè, hút xách, trai gái.

Từ đó vấn nạn được đăït lên: Phải chăng vì là da màu, vì là sắc tộc thiểu số nên nghèo hoặc vì lối sống của người da màu làm họ nghèo?! Vấn nạn này đã được nêu lên lâu lắm rồi, nhưng cho đến nay vẫn chưa có lý giải nào thoả đáng cả!! Phe Cấp Tiến người da đen nói da màu là một bản án xã hội, mà đa số người da trắng gán cho, nên người da màu khó có thể vươn lên được!? Phe Bảo Thủ người da đen thì nói chính lối sống của người da màu đã đưa đẩy họ vào giai tầng thấp của xã hội, rồi trở thành cộng đồng cô lập như chỗ trũng lọt thỏm bên trong xã hội da trắng?!

Dù cố tránh tổng quát hóa vấn đề, nhưng từ thành phố điển hình New Orleans, nhiều người da đen nghèo còn kẹt trong cơn bão, cũng đã cho ta cảm nghĩ chung: Trong xã hội Mỹ, thiểu số thường bị gạt ra ngoài lề xã hội, thiểu số cũng có nghĩa là bị thiệt thòi trong xã hội!!. Thiểu Số và Nghèo Khổ vừa là nguyên nhân vừa là hậu quả tương tác nhau, khiến thiểu số càng bị thiệt thòi, thiệt thòi càng làm nghèo thêm. !! Cái vòng lẩn quẩn oan nghiệt này cột mãi vào số phận, nếu ta không tự quyết chí vươn lên bằng học hành và tài tháo vát thực sự. Than thân trách phận không đem lại kết quả gì. Muốn tranh đấu có kết quả, phải được tập thể đoàn kết kiên trì chịu đựng, nhưng cũng thường thất bại và đau thương. Nhưng dù sao, sau Katrina-Rita, nước Mỹ sẽ hồi sinh New Orleans và chính quyền sẽ học được bài học từ thảm cảnh của Cộng Đồng Người Mỹ Da Đen. Và hy vọng họ sẽ không còn là cộng đồng sắc tộc bị bỏ quên nữa.

b. Đau Khổ và Tình Người.

Thảm cảnh thê lương do thiên tai Katrina - Rita gây nên đã tác độâng mạnh mẽ lương tâm mọi người dân Mỹ. Tất cả chúng ta đều cùng thương cảm và cùng nhau chia sẻ nỗi thống khổ của các nạn nhân. Cộng Đồng Người Việt
Hải Ngoại đã ý thức được tình liên đới qua những lần đóng góp tích cực cho nạn nhân 11 tháng 9, 2001 và Sóng Thần Đông Nam Á. Lần này thiên tai khủng khiếp lại xảy ra cho chính đồng hương chúng ta, cho bao người kém may mắn đang cùng sinh sống với chúng ta trên miền đất Hoa Kỳ này. Một con ngựa đau cả tàu không ăn cỏ, huống chi hàng vạn người đang đau khổ, không lẽ chúng ta ngoảnh mặt làm ngơ?! Do đó, các tôn giáo, các tổ chức, đoàn thể đã mở những cuộc lạc quyên giúp các nạn nhân bão lụt. Nhiều gia đình Việt Nam đã mở rộng vòng tay đón đồng hương nạn nhân thiên tai về nhà mình như đón người thân về nhà chung sống.

Trước cảnh hàng ngàn đồng hương chạy trốn bão không nơi nương tựa, nhiều cơ sở tôn giáo đã phá lệ mở cửa tu viện, chùa chiền, nhà thờ đón tiếp, đài thọ thức ăn cũng như sinh hoạt hàng ngày cho họ hàng tháng trời. Trong đó người ta phải ghi ân Giáo Xứ Lê Văn Phụng (Tu viện Tận Hiến) ở Baton Rouge 300 người; Dòng Nữ Tu Đa Minh Houston 250 người; Thiền Viện Minh Đăng Quang 30 người; Giáo Xứ La Vang 140 người; Hội Thánh Tin Lành 50 người; Chùa Việt Nam 40 người; Giáo Xứ Lộ Đức 70 người, Giáo Xứ Các Thánh Tử Đạo Houston 200 người.

Trước những đau khổ do Katrina Rita gây nên, các báo Dallas, Houston đã đặc biệt nhắc đến một phụ nữ Việt Nam, ngay từ những ngày đầu tiên, đã hết lòng giúp đỡ đồng bào bị thiên tai nơi ăn chốn ngủ. Bà cũng từng là thuyền nhân, trải qua những ngày đói khát trên biển cả, những cơ cực trong trại tỵ nạn, rồi với những cơ cực trên xứ người, cuối cùng đã tạo dựng được sự nghịệp từ hai bàn tay trắng. Đó chính là bà Dương Hà, chủ nhân căn phố Hồâng Kông City 4 và hai tiệm ăn. - Chứng kiến cảnh đồng bào ruột thịt không nhà không cửa, không miếng ăn, bà gọi điện thoại cho bạn bè thân thuộc sắp xếp mời họ về nhà trên 100 nguời. Ngoài ra bà còn thông báo cho nhân viên hai nhà hàng nấu ăn cho họ miễn phí. Để dễ dàng cho việc ăn uống, bà cho in vé ăn miễn phí và phân phối cho các nạn nhân. Ngay ngày đầu tiên, trong vòng 10 phút 100 vé ăn miễn phí hết sạch, rồi sau đó 200, 500, 600, sau đó số người di tản kéo đến cả ngàn người. Bà biến căn phố của mình thành nơi cung cấp lương thực và trú ngụ tạm thời cho đồng bào. Lúc đầu chỉ là thức ăn miễn phí, sau đó, còn có sữa và thực phẩm cho trẻ em. Đẹp thay tấm lòng nhân ái của người phụ nữ này. Ước mong trong đời sống, chúng ta sẽ không chỉ có một bà Dương Hà, mà còn có hàng trăm bà Dương Hà khác để cuộc sống chúng ta có ý nghiã " mình vì mọi người ".

c. Cuộc Sống Phù Du - Con Người Bất Lực.

Suy cho cùng, vấn nạn to lớn nhất và cũng ý nghĩa nhất đối với chúng ta là sự bất lực và phù du của thân phận con người trước thiên tai Katrina- Rita. Mức tàn phá của Katrina thật kinh khủng và quá lớn lao ngoài sự lượng đoán của mọi người! Cũng như các thiên tai khác, Katrina đã cho ta thấy sức mạnh khủng khiếp của thiên nhiên và sự bất lực của con người! Đã từ lâu, con người tìm cách chống cự với thiên nhiên! New Orleans và hệ thống đê điều bao quanh thành phố phải chăng là một cố gắng để đạt được điều đó. Nhưng cũng như các hệ thống đê điều khác, vấn đề vỡ đê là việc không thể tránh được một khi bị thiên nhiên tấn công!! Đê điều là những cố gắng để ngăn chặn thiên nhiên. Nhưng hiện nay một số nhà khoa học và chuyên viên khí tượng học đang đưa ra đề nghị là thay vì ngăn chặn thiên nhiên, chúng ta phải nương vào thiên nhiên để tồn tại.

Theo nhận định của chúng tôi, có lẽ không ai nhận thức rõ nét nhất về thân phận phù du và sự bất lực của con người bằng chính những nạn nhân bão lụt Katrina-Rita. - Chúng tôi xin đan cử trường hợp của ông Lưu Văn Chương, 67 tuổi, một người Việt Nam, chủ nhân khách sạn Lucky Inn, một khách sạn khá lớn tại Gulf Port, quận Harrison, tiểu bang Mississippi. Cơn bão Katrina đã khiến ông bị trắng tay như những ngày xa xưa ông đặt chân đến Mỹ, cách đây 30 năm, sau biến cố 30 tháng 4, 1975.

Trong một cuộc phỏng vấn với ký giả Nguyễn Huy, ông Lưu Văn Chương tâm sự: "Trong đời, tôi đã phải trải qua nhiều cuộc tỵ nạn lắm rồi! Năm 1954, từ Bắc vào Nam. Năm 1975 từ Việt Nam sang Mỹ. Nay thì từ tiểu bang Mississippi, nơi tôi đã sống và lập nhiệp 20 năm nay, lưu lạc tới California. Lần tỵ nạn nào cũng trắng tay!! Quả thậät đời tôi như một cuộc phù vân. Có đó rồi mất đó!!" - Trong câu chuyện tiếp theo, ông cho biết: Trước năm 1975, ông là một sĩ quan trong QLVNCH. Năm 1975 di tản sang Mỹ, ông cũng đã từng là chuyên viên computer ở California, rồi cùng gia đình qua Texas sống bằng nghề mở tiệm giặt ủi. Nhưng từ năm 1985, ông đã cùng gia đình qua Mississippi mở khách sạn bằng vốn liếng dành dụm được. -Cơn bão Katrina - Rita vừa qua đã tàn phá dọc bờ biển trên 90 dặm, từ Bay St Lovis qua Waveland, Gulf Port, Biloxi đến Ocean Springs, không còn một kiến trúc nào đứng vững!! Bão đã quần trong suốt chín tiếng đồng hồ, từ một giờ sáng 29 tháng 8, 2005 đến khuya, với những cuồng phong khủng khiếp và những đợt sóng biển dâng tràn vào suốt dọc bờ biển thành phố du lịch này. Trên đường lánh nạn, đồng hương nhìn thấy cảnh xơ xác tiều tụy của chúng tôi, họ đều tận tình giúp đỡ, khi thì bữa ăn qua đường, lúc thì nơi tạm trú qua đêm!! Cuộc đời quả như bóng phù vân. Có đó rồi mất đó. Ôâi! Thân phận con người thật mong manh, bé nhỏ, bất lực trước thiên nhiên!!. . .

Hậu quả về kinh tế do Katrina-Rita gây nên chắc sẽ còn lâu dài, trong khi hậâu quả về xã hội và tinh thần đối với con người thật khó kể xiết. Nếu có điều an ủi thì ít nhất từ nay chúng ta sẽ không còn nghe đến một trận bão nào mang tên Katrina - Rita khác nữa. Theo truyền thống của các nhà khí tượng học, khi một trận bão tàn phá khủng khiếp quá mức thì tên này sẽ bị rút ra khỏi danh sách và sẽ không bao giờ được dùng đặt tên cho bão nữa.