Theo cuốn "The Church Emerging from Vatican II: A Popular Approach to Contemporary Catholicism"
của Tiến Sĩ Dennis M. Doyle. Pt Giuse Trần Văn Nhật chuyển ngữ

Chương 23: Ý NGHĨA CUỘC ĐỜI

ào lúc lên đại học, tôi khước từ tôn giáo của tôi. Tôi muốn biết ý nghĩa đích thực của đời sống. Tôi lấy môn chính là văn chương Anh vì nghĩ rằng những người được công nhận là tác giả vĩ đại sẽ cho tôi biết điều gì đó về ý nghĩa cuộc đời. Tôi thích môn triết cũng vì lý do đó. Tôi học được rất nhiều điều từ các môn ấy, nhưng khi đề cập đến ý nghĩa cuộc đời tôi không có nhiều may mắn. Có lẽ là vì tôi tìm kiếm câu "trả lời" cho một câu hỏi mà nó không rõ ràng, có sẵn. Tại sao lại có loài người? Tại sao lại có sự sống? Đời tôi có mục đích gì không?

Bỗng dưng tôi đặc biệt lưu tâm đến một lãnh vực được gọi là ngữ nghĩa (semantic), là nơi triết học và ngôn ngữ gặp nhau. Để tìm hiểu ý nghĩa của cuộc đời, đầu tiên tôi phải biết ý nghĩa của "ý nghĩa". Nếu biết được nghĩa của chính "ý nghĩa", tôi sẽ ở vào một tư thế tốt hơn để biết được ý nghĩa cuộc đời. "Ý nghĩa" có nghĩa gì? Tại sao lại có một điều như "ý nghĩa"?

Vì một vài lý do, những năm đại học của tôi thật căng thẳng và chán chường. Vào lứa tuổi đôi mươi, tôi thực sự kiệt quệ. Qua sự hỗ trợ của nhóm, tôi được hướng dẫn tìm đến Thiên Chúa qua sự cầu nguyện. Qua sự hỗ trợ liên tục, tôi biết được cách thăng tiến đức tin. Sau một thời gian, tôi lại đi tìm tôn giáo của thời trai trẻ. Sau cùng, tôi chọn môn tôn giáo, nhất là Công Giáo, thành môn học chính của tôi.

Chính qua đức tin và sự cầu nguyện mà tôi tin rằng đời sống quả thật có ý nghĩa. Sự học hỏi về tôn giáo thật quan trọng đối với tôi, nhưng nó sẽ không có ý nghĩa gì nếu không liên hệ đến đời sống đức tin của tôi.

Như vậy, sau tất cả các điều ấy, ý nghĩa cuộc đời là gì? Tôi vẫn chưa có một câu "trả lời". Điều tôi tìm thấy là khi cố gắng sống đời Kitô Hữu, khi tìm kiếm thánh ý của Thiên Chúa, khi phấn đấu sống tâm linh, tôi tiếp xúc được với ý nghĩa cuộc đời. Tôi cảm được ý nghĩa đó trong khung cảnh hành trình cuộc đời. Tôi không "biết" ý nghĩa cuộc đời. Nó không phải là điều mà tôi có thể viết xuống trong một hai dòng chữ. Nó là điều gì đó mà tôi có ý niệm mơ hồ khi ý nghĩa cuộc đời tràn lan trong sinh hoạt thường ngày của tôi. Càng ít nôn nóng hiểu biết về ý nghĩa cuộc đời, và càng thoát ra khỏi cái tôi của mình để đến với Thiên Chúa và tha nhân, tôi càng cảm nghiệm được ý nghĩa phong phú và sâu đậm sẵn có trong món quà sự sống vĩ đại này.

Tôi thấy khó để hiểu lời của Albert Camus nói rằng đời sống thật vô lý vì con tim nhân loại kêu gào tìm kiếm ý nghĩa trong một vũ trụ mà nó không hồi âm. Dù nó ở giữa những điều tuyệt vời trong đời tôi hay ở giữa những đau khổ sâu kín nhất mà tôi phải đối diện, càng ngày tôi càng tin tưởng rằng đời sống có một ý nghĩa đích thật và có mục đích. Nó là điều tuy không thể thấy hay nghe được, nhưng tôi có thể nếm, ngửi, và chạm đến được. Tôi biết nó ở đó, nhưng tôi không thể diễn tả nó trong bất cứ phương cách dứt khoát nào.

Trong Chương Này

Chương 7 của Lumen Gentium nói về ý nghĩa cuộc đời trong một phương cách mà tôi có thể liên tưởng đến. Sau khi công bố hoạt động liên tục của Đức Kitô trong thế gian qua giáo hội và qua bí tích Thánh Thể, văn kiện viết tiếp:

Bởi đó sự khôi phục hứa hẹn mà chúng ta mong đợi đã được khởi sự trong Đức Kitô, được tiến triển trong sứ vụ của Chúa Thánh Thần và qua Người nó tiếp tục trong giáo hội mà trong đó chúng ta biết được ý nghĩa của cuộc đời trần thế qua đức tin của chúng ta, trong khi chúng ta thi hành công việc được Chúa Cha giao phó cho chúng ta trong thế gian này với hy vọng vào tương lai, và nhờ đó chúng ta tôi luyện sự cứu độ của chúng ta (LG, 48).

Đó là, nhờ sống một cuộc đời mà trong đó chúng ta đi theo Đức Kitô, tìm kiếm thánh ý của Chúa Cha, và lắng nghe những thúc dục của Chúa Thánh Thần, chúng ta sẽ hiểu được ý nghĩa cuộc đời, mà nó cho phép chúng ta tiếp tục công việc trần thế của chúng ta với hy vọng vào tương lai.

Trong chương này chúng ta sẽ thăm dò hai chủ đề của chương 7 Lumen Gentium mà nó giúp giải thích ý nghĩa cuộc đời: sự sống vĩnh cửu và sự Hiệp Thông Các Thánh.

Sự Sống Vĩnh Cửu

Nếu sự sống đời này chỉ có vậy thì nó không có ý nghĩa đích thực. Có phải cuộc đời sẽ chấm dứt ở cái chết? Có phải chúng ta chỉ đơn giản không còn hiện hữu?

Sự giảng dậy của Công Giáo về sự sống đời sau trước thời Vatican II có vẻ rõ ràng quá đáng. Thiên đàng và hỏa ngục được trình bầy như hai lựa chọn sau cùng, với luyện ngục như một chỗ giữa tuy tạm thời nhưng khắc nghiệt và lâm bô như một chỗ trung dung cho các trẻ em chưa được rửa tội và những người vô tội nhưng không có đức tin. Tuy bản chất thực sự của những nơi này hay tình trạng hiện hữu này thường được hiểu là vượt ra ngoài sự tưởng tượng của chúng ta, kiểu cách mà những điều đó được nói đến thì quá chi tiết và cụ thể.

Trong cuốn A Portrait of the Artist as a Young Man, tác giả James Joyce đưa ra một miêu tả quá đáng nhưng gây được sự chú ý về những điều mà trong thời 1916, một cha giảng phòng sẽ đề cập đến khi nói về hỏa ngục. Cha giảng phòng cho biết "Hỏa ngục là một nhà tù tối tăm và hôi hám, một nơi chốn của quỷ và các linh hồn mất mát, đầy những khói lửa." Người nói các bức tường hỏa ngục được biết là dầy đến bốn ngàn dặm; mùi hôi thối khủng khiếp biết chừng nào; lũ qủy thì ti tiện biết bao; lửa tràn lan khắp nơi và dữ dội; thật đau khổ chừng nào khi không có ánh sáng của Chúa; sự vĩnh viễn thì lâu dài không thể chịu đựng nổi. Ở mỗi một điểm này, cha giảng phòng lại diễn tả thêm một cách sống động cốt đem đến sự sợ hãi cho các thính giả trình độ tiểu học. Tuy những gì được trình bầy thì thật quá đáng hơn điều Công Giáo giảng dậy vào lúc ấy, thật đúng để nói rằng người Công Giáo có khuynh hướng sống đạo với một ý tưởng rõ ràng về thiên đàng là gì và hỏa ngục như thế nào và ngay cả ai sẽ phải đi về đâu.

Sự giảng dậy hiện nay của Công Giáo về sự sống đời sau có khuynh hướng nhắm đến tính cách bí ẩn của nó. Ở đó không còn trực tiếp nhấn mạnh đến thiên đàng và hỏa ngục như thế nào và nhấn mạnh hơn đến sự ngự đến của một vương quốc mà Chúa Giêsu đã rao giảng. Có một toan tính để quân bình hóa sự chú trọng đến linh hồn người ta với sự chú trọng đến những tương giao con người và các vấn đề xã hội. Có một toan tính để quân bình hóa những câu chuyện về đời sau với câu chuyện về vương quốc mà căn nguyên của nó đã có trong thế giới này, đó là bất cứ đâu mà thánh ý Thiên Chúa đi vào và biến đổi con người và cơ cấu xã hội để trở nên tốt đẹp hơn. Vương quốc ấy vừa có tính cách cá nhân vừa có tính cách xã hội; nó vừa ở đây và vừa sẽ đến; nó là một thực thể chúng ta cảm nghiệm và là một bí ẩn chúng ta trông đợi.

Một số thần học gia, văn nghệ sĩ có khuynh hướng nhấn mạnh đến sự cảm nghiệm chiều kích vĩnh cửu của thực thể như chúng ta gặp gỡ nó ngay bây giờ. Có thể nói họ nhấn mạnh đến khía cạnh "đã hiện diện" của vương quốc ấy. William Blake viết về sự cảm nghiệm toàn thể vũ trụ trong một hạt cát. Trong cuốn Our Town, Thorton Wilder diễn tả một thế giới mà những giây phút hiện tại trôi qua sẽ không được nhận thức sâu sắc trừ khi nó được quý trọng bởi một thi sĩ hay ai đó vừa từ cõi chết trở về. T.S. Eliot viết trong cuốn Four Quartets về "một cuộc đời bừng cháy từng giây phút." Trong cuốn Total Presence, T.J.J. Altizer nói về cảm nghiệm hiện đại của một sự gần gũi mà nó báo hiệu cái chết của ý thức nội tâm và sự chấm dứt của lịch sử. Ông cho rằng "một thiên đàng chiếm ngự là sự chấm dứt sau cùng của chính thiên đàng ấy." Các tác giả này thách thức chúng ta đừng chỉ nghĩ đến thiên đàng vào ngày chết nhưng hãy đánh giá đúng chiều kích sâu xa của đời sống như chúng ta đang sống.

Các thần học gia và nghệ sĩ khác lại nhắc nhở chúng ta nhiều hơn về chiều kích chưa đến của vương quốc ấy. Bức tranh Guernica của Picasso có giá trị như một biểu tượng cho thực tại khủng khiếp của chiến tranh ngày nay. Tác phẩm Night của Elie Wiesel giúp chúng ta nhớ đến sự ghê rợn của Holocaust và của sự hận thù con người. Tác phẩm kinh điển A Theology of Liberation của Gustavo Gutierrez nói về một thế giới con người quá đau khổ đến độ phải chấp nhận để thích ứng và thấy rõ giá trị. Các nhà tư tưởng này nhắc nhở chúng ta rằng sự trọn vẹn của vương quốc ấy thì vẫn còn xa vời.

Như mầu nhiệm của chính giáo hội, Lumen Gentium nói về đời sau trong các hình ảnh và biểu tượng được trích từ Kinh Thánh. Không có toan tính để diễn tả hay định nghĩa quá rõ ràng. Độc giả được bảo:

Tuy nhiên vì chúng ta không biết ngày hay giờ, theo lời khuyên của Chúa, chúng ta phải luôn tỉnh thức để khi chấm dứt quãng đời trần thế, chúng ta có thể xứng đáng được vào tham dự tiệc cưới với Người và được kể trong số những người được chúc phúc, và như vậy chúng ta không phải đi vào lửa đời đời như kẻ độc ác và đầy tớ lười biếng, họ đi vào chỗ tăm tối bên ngoài là nơi "chỉ có than khóc và nghiến răng." (LG, 48)

Trong đoạn văn nguyên thủy chỉ một câu này đã có năm chú thích đề cập đến các câu trong Kinh Thánh, rất nhiều trích dẫn từ Mátthêu 25, nhưng cũng đề cập đến Mátthêu 22 và Do Thái 9. Nó còn đầy những câu ghi chú được trích từ các thư của Thánh Phaolô và Gioan. Nói cách khác, khi đến lúc phải thảo luận về đời sau, văn kiện này chỉ dựa vào các hình ảnh rất biểu tượng từ Tân Ước.

Một sự nương tựa như thế thể hiện hai điều. Nó giúp tái khẳng định đời sau như một bí ẩn của đức tin hơn là một mớ dữ kiện mà chúng ta biết được tất cả. Ngày xa xưa đó không còn nữa khi người rao giảng toan tính nói về thiên đàng và hỏa ngục theo nghĩa đen như thể họ diễn tả một căn nhà ở cuối phố. Người Công Giáo vẫn còn tin tưởng vững vàng vào tính chất xác thực của thiên đàng, nhưng chúng ta có chiều hướng nhớ đến bản chất tượng trưng và tương tự của ngôn ngữ mà chúng ta dùng để nói đến thiên đàng.

Tuy nhiên, sự nương tựa vào văn bản kinh thánh đồng thời củng cố tầm quan trọng của bí ẩn này trong tổng thể đức tin của chúng ta. Là người Công Giáo, chúng ta được mời gọi hãy tỉnh thức khi chúng ta sống trong sự hy vọng vững vàng vào sự sống vĩnh cửu. Tối thiểu, trong sự hy vọng chúng ta không thay đổi.

Sự Hiệp Thông Các Thánh

Cha tôi từ trần cách đây nhiều năm. Ông đi đâu? Tôi sẽ gặp lại ông hay không?

Khi còn nhỏ, tôi không nghĩ rằng sự Hiệp Thông Các Thánh có liên hệ đến người bình thường mà tôi biết. Chính yếu tôi nghĩ đến các thánh là những người thánh thiện lạ lùng mà người ta cầu xin để được ban cho những trợ giúp đặc biệt. Thí dụ, nếu tôi đánh mất vật gì đó, tôi cầu xin với Thánh Antôn. Nếu tìm thấy, tôi sẽ đền ơn Thánh Antôn bằng một đồng bạc bỏ vào thùng tiền cho người nghèo ở nhà thờ. (Ngày nay, nếu tôi thực sự tuyệt vọng, tôi vẫn dùng đến hành động này).

Dựa trên chiều kích sâu xa của truyền thống Công Giáo, Lumen Gentium không chỉ bao gồm trong sự Hiệp Thông Các Thánh những người được coi là "Thánh", nhưng cả những ai đã li trần và bây giờ đang ở với Chúa. Nó cũng bao gồm cả những ai đang cố gắng sống thánh thiện ngay tự bây giờ. Đó là, sự Hiệp Thông Các Thánh bao gồm không chỉ những người thánh thiện đặc biệt đã được phong thánh, nhưng còn cả những người như cha tôi và chính tôi. Điểm tin tưởng trong sự Hiệp Thông Các Thánh là tất cả chúng ta cùng liên kết với nhau mà trong đó chúng ta chia sẻ cùng một ơn sủng của Thiên Chúa đầy nhân ái. Chúng ta vẫn liên hệ với nhau trong một cộng đồng. Cha tôi và tôi vẫn là phần tử của Thân Thể Mầu Nhiệm của Đức Kitô; sự kiện là ông đã chết và tôi vẫn còn sống không tẩy xoá được sự tương giao liên tục giữa chúng tôi. Chỉ có sự chết tách biệt chúng ta; chúng ta được kết hợp qua tình yêu của chúng ta dành cho Thiên Chúa. Tôi không biết cách cụ thể về sự sống vĩnh cửu như thế nào, nhưng tôi biết là tôi tin có điều đó và tôi hy vọng sẽ gặp lại cha tôi.

Lumen Gentium vẫn nói về các thánh như những người có thể can thiệp cho chúng ta với Thiên Chúa nhờ công lao của họ; tuy nhiên, điều tin tưởng này được bổ sung bằng một sự nhấn mạnh nhiều hơn nữa đến vai trò của các thánh như các tấm gương sáng và như các người bạn trong sự hiệp thông tình yêu. Công Đồng Vatican II không bảo tôi ngừng cầu xin với Thánh Antôn khi mất đồ gì đó; tuy nhiên, điều tôi nghe được từ văn kiện là lời cầu xin của tôi phải được bổ sung bằng sự nhận biết về cuộc đời thánh nhân và tôi phải mở lòng để trở nên một người nhân ái và quảng đại qua gương của thánh nhân. Nói cách khác, để nhận được ơn huệ của Thiên Chúa qua sự can thiệp của một vị thánh, điều đó có liên hệ đến sự hiểu biết về vị thánh ấy và phải mở lòng để được linh hứng. Trong ý nghĩa đó văn kiện mời gọi chúng ta thăng tiến trong phương cách liên hệ với các thánh:

… chúng tôi thúc giục những ai lưu tâm, nếu có bất cứ sự lạm dụng nào, những quá đáng nào hay sai lầm nào đây đó, hãy dùng hết sức mình mà dứt bỏ hay chấn chỉnh những điều ấy, và hãy phục hồi mọi sự để tất cả chỉ ca ngợi Đức Kitô và Thiên Chúa. Do đó hãy dậy bảo các tín hữu rằng việc tôn sùng đích thật các thánh không chỉ ở việc gia tăng các hành động bên ngoài, nhưng đúng hơn là gia tăng cường độ tình yêu của chúng ta, mà qua đó, vì sự tốt lành lớn lao cho chính chúng ta và toàn thể giáo hội, chúng ta tìm kiếm nơi các thánh "gương mẫu trong lối sống của họ, tình bằng hữu trong sự hiệp thông của họ, và sự giúp đỡ nhờ lời cầu bầu của họ." (LG 51)

Đoạn này đề nghị chúng ta tránh mê tín cầu xin các thánh qua những lời kinh lập đi lập lại. Các thánh là để giúp chúng ta liên hệ với Thiên Chúa, chứ họ không thể thay thế. Chúng ta phải nghiên cứu đời sống của vị thánh mà chúng ta cầu xin, cảm nhận được sự liên hệ với họ, và mở lòng để được linh hứng.

Giáo hội vẫn có một vị trí đặc biệt cho những người được phong thánh. Được hy vọng rằng có thật nhiều người, còn sống hay đã ra đi trước chúng ta, xứng đáng với danh hiệu là "Thánh", nhưng vẫn có một số người có một đời sống thánh thiện đáng kể mà họ nổi bật như ánh sáng chiếu soi cho toàn thể chúng ta. Những người này được phong thánh theo một phương cách rất giống với việc đưa một danh thủ vào Hall of Fame. Họ được đề nghị bởi một ủy ban, được điều tra và được duyệt xét lại, và sau cùng được biểu quyết dựa theo đó. Đức giáo hoàng có tiếng nói sau cùng. Được tuyên xưng là thánh là được giáo hội Công Giáo chứng thực rằng bạn là gương mẫu xứng đáng để tôn kính và linh hứng. Không giống như Hall of Fame, người ta không đủ tư cách để được tuyên xưng là thánh cho đến sau khi chết.

Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã phong chân phước và phong thánh theo một mức độ nhanh hơn các vị tiền nhiệm. Khi làm như thế, một phần động lực là người muốn rộng mở các kiểu mẫu thánh thiện có giá trị cho tín hữu, vì một trong những chức năng của các thánh là để chỉ bảo cho Kitô Hữu biết cách sống trung tín trong các hoàn cảnh và tình thế đa dạng của đời sống. Một số bình luận gia còn kêu gọi mở rộng cộng đồng các thánh hơn nữa, nhưng họ nhấn mạnh đến việc thêm giới phụ nữ, thêm người không phải là Âu Châu, thêm giới trung lưu, và thêm người đã lập gia đình. Một số thần học gia giải phóng lý luận rằng giáo hội phải chú trọng hơn đến các nhà cải cách và hoạt động chính trị là người tạo sự thay đổi hệ thống hơn là "các thánh của hệ thống" là những người không thách đố tình trạng hiện thời. Tuy nhiên, thật quan trọng để nhớ rằng con số các thánh trong giáo hội Công Giáo (tôi muốn thêm, và cả bên ngoài) thì nhiều hơn con số những người được phong thánh.

Tóm Lược

Trong chương này, chúng ta vừa thảo luận về ý nghĩa đời sống liên hệ đến đức tin Công Giáo về sự sống vĩnh cửu và sự Hiệp Thông Các Thánh.

Tôi thẳng thắn đoan chắc rằng cha tôi sẽ không bao giờ được phong thánh; tuy vậy, tôi sống trong hy vọng rằng bây giờ ông đang ở với Thiên Chúa cũng như Thánh Phêrô đang ở, và một ngày nào đó chúng tôi sẽ gặp lại nhau.

Trong chương tới, chúng ta sẽ khảo sát các loại khác nhau về thần học được phát sinh trong giáo hội Công Giáo kể từ khi có công đồng Vatican II.

Câu Hỏi Suy Tư Thêm

1. Bạn nghĩ gì khi nghe nói đến, "ý nghĩa đời sống"?
2. Chủ đề hành trình cuộc đời thì rất phổ thông trong linh đạo hiện nay. Đâu là những giới hạn? Nó có cần được quân bình bởi các hình ảnh khác không?
3. Một số nghệ thuật và văn chương nhấn mạnh đến nhu cầu phải quý trọng đời sống bây giờ. Một số khác nhấn mạnh đến sự khủng khiếp của các thực tế mà chúng ta đối diện. Làm thế nào để những chú trọng tương phản đó thích hợp với nhau?
4. Bạn có biết ai là người bạn nghĩ là "thánh" không? Người ấy như thế nào?
5. Bạn có tin vào sự sống vĩnh cửu không?