TÌNH BẠN ĐÍCH THẬT

T

rong cổ tích Việt Nam có một câu chuyện nói lên tình bạn tuyệt vời là câu chuyện Lưu Bình Dương Lễ.

Hai người là bạn từ khi còn nhỏ. Lưu Bình thì giầu có, còn Dương Lễ thì nghèo, nhưng Lưu Bình đã tận tình giúp đỡ Dương Lễ bằng cách đưa Dương Lễ về sống chung và cùng dùi mài kinh sử, chờ ngày đi thi để làm quan. Vì biết thân phận của mình nên Dương Lễ rất chăm chỉ học hành, trong khi Lưu Bình ỷ lại sự giầu sang nên mê chơi hơn ham học. Kết quả là Dương Lễ thi đậu được làm quan, trong khi Lưu Bình vẫn chỉ là một thư sinh vô danh tiểu tốt.

Một ngày kia, khi tiền của đã cạn Lưu Bình tìm đến Dương Lễ hy vọng được giúp đỡ, bấy giờ Dương Lễ là một ông quan giầu sang và có thế lực. Tuy biết là Lưu Bình đến xin giúp đỡ, nhưng Dương Lễ không đích thân ra tiếp mà lại sai người hầu cận đem đồ ăn hẩm hiu bố thí cho Lưu Bình.

Lưu Bình buồn lắm và cảm thấy vô cùng nhục nhã vì thái độ khinh khi của Dương Lễ nên bỏ ra về. Trên đường lang thang Lưu Bình gặp một cô chủ quán rất tốt bụng là Châu Long. Cô này trở nên một người bạn rất tốt của Lưu Bình, cô đã khuyến khích Lưu Bình đi học lại và không những thế, cô còn cho Lưu Bình ăn ở để có thời giờ chăm lo đèn sách chờ ngày đi thi. Dĩ nhiên, kỳ thi lần đó, Lưu Bình đã đậu. Sau khi công thành danh toại, Lưu Bình trở về quán cũ vừa để cám ơn, vừa để ngỏ ý cầu hôn với Châu Long thì cô này không còn ở đấy nữa.

Một ngày kia khi Lưu Bình đi ngang qua vùng của Dương Lễ cai quản thì chàng nhất định ghé vào dinh của Dương Lễ với ý định trả thù mối nhục năm xưa. Nhưng khi Dương Lễ vui vẻ xuất hiện với người bên cạnh là Châu Long, mà được giới thiệu là một hầu thiếp của Dương Lễ, lúc bấy giờ Lưu Bình mới hiểu được lòng tốt của bạn mình. Từ đó hai người trở nên thân thiết hơn.

Câu chuyện Lưu Bình Dương Lễ có những điểm phù hợp với tinh thần Kitô Giáo:

• Thứ nhất, tình bạn cao quý giữa hai người. Lưu Bình tuy giầu nhưng không khi dể Dương Lễ lúc còn hàn vi. Và khi Dương Lễ được giầu sang, thế lực chàng đã không quên ơn Lưu Bình.
• Thứ hai, tình bạn phải có sự hy sinh. Lưu Bình hy sinh tiền bạc để giúp bạn. Sau này Dương Lễ hy sinh danh dự, chịu để Lưu Bình nghĩ xấu về mình, và hy sinh một người thiếp để thay mặt mình chăm sóc cho Lưu Bình.
• Thứ ba, tình bạn phải tích cực, phải giúp nhau đi lên. Dương Lễ đã có thể cung cấp chu đáo cho Lưu Bình về mọi mặt, nhưng nếu làm như vậy Lưu Bình vẫn ỉ lại sự giúp đỡ đó mà không cố gắng vươn lên, không cố gắng để đạt được giá trị con người. Do đó, Dương Lễ phải dùng đến "xỉ nhục kế" để Lưu Bình vì tự ái mà chăm chỉ học hành và đã thành đạt.

Câu chuyện Lưu Bình Dương Lễ giúp chúng ta hiểu được phần nào câu nói của Chúa Giêsu trong bài Phúc Âm hôm nay, là đoạn Phúc Âm mà Chúa Giêsu đã nói trong bữa Tiệc Ly, trước khi chịu khổ hình thập giá, nên có thể nói đó là lời trăn trối của một người sắp từ biệt. Chúng ta biết lời trăn trối của một người thì rất quan trọng và Giáo Hội đã đưa đoạn Phúc Âm này vào chúa nhật hôm nay là vì cũng đã sắp đến lúc chúng ta mừng lễ Thăng Thiên, là khi Chúa Giêsu về trời, không còn ở với chúng ta trong thân xác có thể sờ thấy được-đó cũng là một sự giã biệt.

"Thầy gọi anh [chị] em là bạn, vì Thầy đã từng cho anh [chị] em biết tất cả những gì Thầy nghe được nơi Cha của Thầy" (Gioan 15:15b).

Có ai trong chúng ta dám nói tất cả những gì của mình cho người khác biết hay không, kể cả người ấy là những người rất thân của mình, như vợ hay chồng?

Tôi thấy việc tỏ lộ tâm sự có nhiều giai đoạn. Thí dụ, khi hai người mới yêu nhau thì họ không nói nhiều, chỉ cần nhìn thấy nhau, nắm tay nhau là sung sướng lắm rồi, đâu cần phải nói nhiều. "Lời nói trở nên thừa thãi," chính vì vậy họ tưởng là hiểu nhau nhưng sự thật họ không biết gì nhiều của nhau-vì có tâm sự đâu mà hiểu. Giai đoạn thứ hai là khi thân thiết hơn thì bắt đầu họ mới tỏ lộ thêm một số chi tiết, tỉ như sở thích của nhau, tính tình của nhau, v.v. nhưng chưa dám tiết lộ tật xấu của nhau. Giai đoạn thứ ba là giai đoạn kết hôn, đây là giai đoạn được coi là cả hai "trở nên một" về thể xác cũng như tình cảm và được giả sử rằng hai người không còn gì phải giấu giếm nhau nữa.

Nói tóm lại, càng yêu nhau, càng thân thiết với nhau thì chúng ta càng thố lộ tâm sự cho nhau, càng phơi bầy mọi thầm kín của nhau. Và Chúa Giêsu cho chúng ta biết, "Thầy đã từng cho anh [chị] em biết tất cả những gì Thầy nghe được nơi Cha của Thầy." Có nghĩa Chúa Giêsu đã cạn bầu tâm sự với chúng ta, tình yêu của Chúa Giêsu đối với chúng ta đã hết mức. "Như Cha Thầy yêu Thầy thế nào thì Thầy cũng yêu thương anh [chị] em như vậy" (Gioan 15:9). Và tình yêu của Chúa Giêsu dành cho loài người thì cao quý hơn tất cả vì Chúa Giêsu đã bỏ thân phận cao sang của Chúa, xuống thế làm người, để cứu chúng ta. "Không ai có tình yêu cao quý hơn điều này, là hy sinh mạng sống mình vì bạn hữu" (Gioan 15:14).

Đặc tính thứ hai của tình bạn là sự hy sinh, và với tình bạn của Chúa Giêsu, điều này chúng ta không cần nói nhiều, chỉ cần nhìn đến các thương tích trên thân thể của Chúa Giêsu cũng đã đủ minh chứng điều đó.

Đặc tính thứ ba của tình bạn là phải tích cực, có nghĩa một khi là bạn thì chúng ta phải giúp nhau có được các giá trị thực sự của một con người, tỉ như Dương Lễ đã giúp Lưu Bình thi đậu làm quan chứ không để Lưu Bình lười biếng sống ăn bám vào người khác. Về điều này Chúa Giêsu giúp chúng ta như thế nào?

Trước hết, trong sự nhập thể của Chúa Giêsu, chúng ta nên nhớ rằng Thiên Chúa đã có thể chọn một hoàng gia quyền quý giầu sang để xuống thế làm người, nhưng Người đã chọn một gia đình tầm thường, nghèo nàn ở Nagiarét để được sinh ra và được lớn lên như một thợ mộc bình thường. Điều đó, Thiên Chúa muốn nói với chúng ta rằng sự giầu sang không có giá trị như chúng ta nghĩ, và rất có thể sự giầu sang làm chúng ta trở nên nô lệ cho vật chất và nhiều tật xấu khác.

Thứ hai là khổ hình thập giá của Chúa Giêsu. Khi chấp nhận sự đau khổ thập giá, Chúa Giêsu cho thấy rằng tội lỗi gây ra sự đau khổ mới là điều xấu, chứ sự đau khổ, tự nó không phải là một điều xấu cần phải tránh. Do đó, nếu chúng ta nghèo thì cũng đừng vì nghèo mà phạm tội. Hay nếu chúng ta bệnh tật thì cũng đừng vì sự đau khổ đó mà trở nên bi quan yếm thế, hủy hoại thân thể của mình hay cay đắng với sự lành mạnh của người khác.

Thứ ba, mầu nhiệm phục sinh của Chúa Giêsu cho chúng ta thấy sự phục sinh vinh hiển của thân xác chúng ta mới là mục đích của đời sống, và đó là kết quả của một đời sống biết rõ đâu là giá trị thực sự của một con người.

Bài Phúc Âm hôm nay, Chúa Giêsu nói rất nhiều về tình yêu, và có lẽ không phải tình cờ khi Chúa Giêsu gọi chúng ta là bạn, vì chữ "bạn" trong tiếng Hy Lạp hay tiếng Latinh đều có dính dáng đến chữ "yêu": chữ "bạn" trong tiếng Hy Lạp là "philos" và "phileo" là "tôi yêu", và tiếng Latinh "amicus" là "bạn" và "amo" là "tôi yêu". Chúng ta được là bạn của Chúa Giêsu có nghĩa chúng ta được trở nên người yêu, hay người bạn thân tình của Chúa Giêsu. Và cũng vì lý do đó, chúng ta được làm con Thiên Chúa-bởi vì Chúa Giêsu là Con duy nhất của Thiên Chúa Cha và chúng ta được là bạn của Chúa Giêsu cho nên chúng ta cũng là con cái của Thiên Chúa. Điều này có nghĩa tất cả những người theo Chúa Kitô đều trong một gia đình mà Chúa Giêsu là Anh Cả. Và đã trong một gia đình thì bổn phận của chúng ta là giúp đỡ nhau để khôi phục lại phẩm giá con người giống như Anh Cả Giêsu. Và đó cũng là mệnh lệnh của Anh Cả Giêsu, "Anh [chị] em hãy thương yêu nhau" (Gioan 15:17).

Nói đến thương yêu thì đó là một hành động đã bị xã hội biến chất đến độ ít người còn hiểu đúng. Do đó, câu hỏi được đặt ra ở đây là chúng ta phải yêu thương nhau như thế nào? Hay nói rõ hơn làm thế nào để phân biệt giữa tình yêu hay tình bạn của người đời và của những người theo Chúa Kitô?

Ba đặc tính của tình bạn là cao quý, hy sinh và tích cực có thể được tìm thấy trong bất cứ mối tương giao nào được coi là tốt đẹp. Chúng ta thấy có những người là bạn thân với nhau từ khi còn trung học và họ đã giúp đỡ nhau thành công sau này trong thương trường hay trong nghề nghiệp-Lưu Bình Dương Lễ tân thời không phải là không có trong xã hội ngày nay. Chúng ta cũng thấy nhiều vợ chồng rất thương yêu nhau, tận tụy hy sinh cho nhau và vì "thuận vợ thuận chồng, tát bể Đông cũng cạn" cho nên họ rất thành công về tài chánh, có nhiều cửa tiệm buôn bán, nhiều trương mục ở ngân hàng. Tuy nhiên, nếu chúng ta chỉ giúp nhau được thành công, giầu sang, hạnh phúc thì đó chưa phải là tình yêu theo tinh thần của Chúa Kitô.

Chúng ta cần nhận định rõ là Thiên Chúa không cấm chúng ta làm giầu, không cấm chúng ta được hạnh phúc, nhưng sự giầu sang sung sướng đó phải giúp chúng ta đi lên, giúp chúng ta tìm lại được phẩm giá đích thực của mình. Điều đó có nghĩa, nếu bạn bè hay vợ chồng đã giúp nhau trở nên giầu có, đã quá đầy đủ vật chất và bắt đầu sinh ra những tật xấu, tỉ như đam mê cờ bạc hay đam mê sắc dục, thì bổn phận của một người bạn, hoặc người vợ hay người chồng, phải lên tiếng ngăn cản, chứ chúng ta không thể nghĩ rằng, "họ đã làm việc cực khổ, bây giờ là lúc hưởng thụ." Tại sao? Bởi vì sự hưởng thụ đó làm mất đi giá trị đích thật của con người, sự hưởng thụ đó khiến chúng ta lại làm nô lệ cho bản tính yếu hèn của con người. Nói cách khác, qua sự hưởng thụ đó, chúng ta lại đi ngược trở về tình trạng ban đầu của loài người lúc còn sơ khai chưa được văn minh, là sống hoàn toàn theo bản năng, theo thú tính, chưa biết dùng lý trí để kềm hãm, để làm chủ chính mình.

Người càng văn minh thì càng biết rõ về hành động của mình và có lối sống cao thượng. Và Chúa Giêsu đã làm gương về lối sống này cách đây trên 2,000 năm. Trong lịch sử Giáo Hội cũng có nhiều người sống theo tấm gương ấy mà chúng ta gọi họ là thánh. Trong khi đó, xã hội ngày nay dường như đang đi ngược trở về thời tiền sử. Họ đề cao các sinh hoạt theo bản năng của con người: tự do luyến ái, tự do hưởng thụ, tự do hành động mà không bị kềm chế bởi bất cứ nguyên tắc đạo đức nào. Bởi đó, những người bạn chân tình của Chúa Giêsu ngày nay cũng rất hiếm.

Lời trăn trối của Chúa Giêsu trong bài Phúc Âm hôm nay là một lời mà chúng ta phải để tâm suy nghĩ: "Thầy không còn gọi anh [chị] em là nô lệ, vì nô lệ không biết việc chủ mình làm. Thầy gọi anh [chị] em là bạn hữu" (Gioan 15:15).

Phó Tế Giuse Trần Văn Nhật